IP ثابت (Static IP) در Ubuntu

به‌طور پیش‌فرض IP سیستم از DHCP گرفته می‌شود و ممکن است تغییر کند. برای سرور، پرینتر یا هدف‌های پورت‌فوروارد، IP ثابت لازم است.

سطح ۱: مبتدی — بررسی وضعیت فعلی

ip -br a                              # نام اینترفیس و IP فعلی
ip route show                         # Gateway فعلی
resolvectl status                     # DNS فعلی
nmcli device status                   # وضعیت NetworkManager (اگر فعال است)

یادداشت کن:

• نام اینترفیس (مثلاً enp3s0 یا wlp2s0)
• IP فعلی و Prefix (مثلاً 192.168.1.50/24)
• Gateway (مثلاً 192.168.1.1)

سطح ۲: متوسط — تنظیم با Netplan

Ubuntu از netplan برای پیکربندی شبکه استفاده می‌کند. فایل‌ها در /etc/netplan/ هستند.

۱) پیدا کردن فایل فعلی

ls /etc/netplan/
sudo cat /etc/netplan/*.yaml

۲) نوشتن کانفیگ IP ثابت

فایل مثلاً /etc/netplan/01-static.yaml:

network:
  version: 2
  ethernets:
    enp3s0:
      dhcp4: false
      addresses:
        - 192.168.1.50/24
      routes:
        - to: default
          via: 192.168.1.1
      nameservers:
        addresses:
          - 1.1.1.1
          - 8.8.8.8

نکات مهم YAML: فاصله‌گذاری با space (نه tab) و سطح تورفتگی باید دقیق باشد. gateway4 منسوخ شده؛ از routes استفاده کن.

۳) محدود کردن دسترسی فایل

Netplan نسبت به دسترسی فایل سخت‌گیر است:

sudo chmod 600 /etc/netplan/01-static.yaml

۴) تست و اعمال

sudo netplan generate                 # بررسی و تولید پیکربندی
sudo netplan try                      # اعمال موقت؛ اگر تأیید نکردی، ۱۲۰ ثانیه بعد برمی‌گردد
sudo netplan apply                    # اعمال دائمی
ip -br a

netplan try را ترجیح بده؛ اگر با SSH وصل هستی و IP اشتباه بزنی، دسترسی‌ات قطع می‌شود و try تنظیمات قبلی را برمی‌گرداند.

IP ثابت با نام اینترفیس‌های متعدد

network:
  version: 2
  ethernets:
    enp3s0:
      dhcp4: false
      addresses: [192.168.1.50/24]
      routes:
        - to: default
          via: 192.168.1.1
      nameservers:
        addresses: [1.1.1.1]
    enp4s0:
      dhcp4: false
      addresses: [10.10.0.2/24]

اگر دو اینترفیس به Gateway پیش‌فرض اشاره کنند، فقط یکی را to: default بگذار.

IP ثابت با NetworkManager (nmcli)

اگر سیستم با NetworkManager کار می‌کند (دسکتاپ معمولی):

nmcli connection show                 # لیست اتصال‌ها
nmcli -f ipv4 connection show "Wired connection 1"

sudo nmcli connection modify "Wired connection 1" \
  ipv4.method manual \
  ipv4.addresses 192.168.1.50/24 \
  ipv4.gateway 192.168.1.1 \
  ipv4.dns "1.1.1.1 8.8.8.8"

sudo nmcli connection down "Wired connection 1" && sudo nmcli connection up "Wired connection 1"

تغییر موقت با ip (برای آزمایش)

با ری‌بوت پاک می‌شود:

sudo ip addr add 192.168.1.50/24 dev enp3s0
sudo ip link set enp3s0 up
sudo ip route add default via 192.168.1.1
echo "nameserver 1.1.1.1" | sudo tee /etc/resolv.conf   # فقط آزمایشی

حذف IP موقت:

sudo ip addr flush dev enp3s0

IP ثابت روی روتر (DHCP Reservation)

روش بهتر در شبکه‌ی خانگی: به‌جای تنظیم روی سیستم، در پنل مودم/روتر یک Reservation بساز:

• MAC آدرس کارت شبکه را پیدا کن: ip link show enp3s0
• در تنظیمات DHCP روتر، آن MAC را به 192.168.1.50 وصل کن.

مزیت: IP از سمت روتر کنترل می‌شود و تنظیمات سیستم ساده می‌ماند.

عیب‌یابی

ping -c 3 192.168.1.1                 # Gateway
ping -c 3 1.1.1.1                     # اینترنت بدون DNS
ping -c 3 google.com                  # با DNS

پیشرفته: چند IP روی یک اینترفیس

enp3s0:
  dhcp4: false
  addresses:
    - 192.168.1.50/24
    - 192.168.1.51/24
  routes:
    - to: default
      via: 192.168.1.1

پیشرفته: Policy Routing

اگر دو اینترفیس دارای Gateway جدا هستند و پاسخ باید از همان اینترفیس برگردد:

sudo ip route add default via 10.10.0.1 dev enp4s0 table 100
sudo ip rule add from 10.10.0.2 table 100

این مورد برای سرورهای چندمسیره کاربرد دارد؛ قبل از استفاده، جدول مسیریابی اصلی را بررسی کن.