Git و GitHub

Version Control چیه؟

ثبت تاریخچه‌ی تغییرات، بازگشت به نسخه‌های قبل، کار تیمی بدون پاک کردن کار همدیگه. Git رایج‌ترین سیستم VCS (توزیع‌شده) است؛ GitHub / GitLab / Bitbucket سرویس‌های میزبانی ریپوها (VCS hosting) هستن.

سه ناحیه

Working Directory  --git add-->  Staging Area  --git commit-->  Repository (.git)
                                                                    |
                                                          git push / git pull
                                                                    v
                                                               Remote (GitHub)

شروع

git config --global user.name  "Your Name"
git config --global user.email "you@example.com"
git config --global init.defaultBranch main

git init                           # ریپوی جدید
git clone https://github.com/user/repo.git

چرخه‌ی روزمره

git status                  # وضعیت
git add file.js             # اضافه به staging
git add .                   # همه‌ی تغییرات
git commit -m "Add login form"
git log --oneline --graph   # تاریخچه‌ی خلاصه
git diff                    # تغییرات staged نشده
git diff --staged           # تغییرات staged

پیام کامیت خوب

• جمله‌ی کوتاه امری: Fix header overflow on mobile
• یک کامیت = یک تغییر منطقی
• قرارداد رایج Conventional Commits: feat: add search، fix: correct price rounding، docs: ...، refactor: ...

.gitignore

node_modules/
dist/
.env
.DS_Store
*.log

فایل‌های حاوی رمز (.env) هرگز commit نشن.

Branch و Merge

git branch                      # لیست branchها
git switch -c feature/login     # ساخت و رفتن
git switch main
git merge feature/login         # ادغام
git branch -d feature/login     # حذف

• Fast-forward: وقتی main از branch جلوتر نرفته، فقط اشاره‌گر جلو می‌ره.
• Merge commit: وقتی هر دو شاخه تغییر کرده.
• Conflict: وقتی هر دو یک خط رو عوض کرده باشن:

<<<<<<< HEAD
نسخه‌ی شما
=======
نسخه‌ی طرف مقابل
>>>>>>> feature/login

فایل رو دستی درست کن، علامت‌ها رو پاک کن، بعد git add و git commit.

Rebase

git switch feature
git rebase main          # کامیت‌های feature رو روی آخر main می‌ذاره (تاریخچه‌ی خطی)

قانون طلایی: روی کامیت‌هایی که push شدن و دیگران ازشون استفاده می‌کنن rebase نکن.

Remote

git remote -v
git remote add origin https://github.com/user/repo.git
git push -u origin main         # اولین push
git pull                        # fetch + merge
git fetch                       # فقط دریافت

برگشت و اصلاح

git restore file.js             # دور انداختن تغییرات working
git restore --staged file.js    # برگرداندن از staging
git commit --amend              # اصلاح آخرین کامیت (قبل از push)
git revert <hash>               # کامیت جدیدی که اثر قبلی رو خنثی می‌کنه (امن)
git reset --soft HEAD~1         # کامیت رو بردار، تغییرات staged بمونه
git reset --hard HEAD~1         # ⚠️ کامیت و تغییرات رو پاک می‌کنه
git stash                       # موقتاً تغییرات رو کنار بذار
git stash pop
git reflog                      # تاریخچه‌ی حرکت HEAD (نجات از اشتباه)
git cherry-pick <hash>          # برداشتن یک کامیت
git tag v1.0.0

GitHub Workflow

۱. Fork یا branch جدید ۲. تغییرات + commit ۳. git push و باز کردن Pull Request (PR) ۴. Code Review (نظر، درخواست تغییر، تأیید) ۵. Merge (Merge commit / Squash / Rebase) ۶. حذف branch

امکانات GitHub

• Issues / Projects: مدیریت کار
• Actions (CI/CD): اجرای خودکار تست و استقرار
• Pages: میزبانی استاتیک رایگان
• Branch protection: اجبار review و تست قبل از merge
• SSH key / Personal Access Token برای احراز هویت

مثال GitHub Actions

# .github/workflows/ci.yml
name: CI
on: [push, pull_request]
jobs:
  test:
    runs-on: ubuntu-latest
    steps:
      - uses: actions/checkout@v4
      - uses: actions/setup-node@v4
        with: { node-version: 22 }
      - run: npm ci
      - run: npm test

الگوهای branching

• GitHub Flow: main همیشه قابل استقرار + branchهای کوتاه‌عمر + PR (ساده، رایج)
• Git Flow: develop/release/hotfix (برای نرم‌افزارهای نسخه‌دار)
• Trunk-based: همه روی main با feature flag

تمرین

۱. ریپو بساز، دو branch بساز، یک conflict عمدی ایجاد و حلش کن. ۲. یک کامیت اشتباه رو با revert خنثی کن. ۳. یک workflow ساده‌ی Actions که npm test اجرا کنه.