اینترنت، HTTP، DNS و Hosting

اینترنت چطور کار می‌کنه؟

• اینترنت = شبکه‌ای از شبکه‌ها؛ دستگاه‌ها با آدرس IP شناخته می‌شن (IPv4: 203.0.113.5، IPv6: 2001:db8::1).
• داده به بسته‌های (packet) کوچک شکسته می‌شه و از مسیرهای مختلف (routerها) می‌رسه و دوباره سر هم می‌شه.
• پروتکل‌های لایه‌ای: TCP/IP (انتقال مطمئن)، UDP (سریع‌تر، بدون تضمین؛ مثلاً تماس تصویری)، و بالاتر از اون HTTP.
• ISP دسترسی تو رو به اینترنت می‌ده؛ CDN نسخه‌ی فایل‌ها رو نزدیک کاربر نگه می‌داره.

وقتی آدرس رو تو مرورگر می‌زنی چه اتفاقی می‌افته؟

۱. مرورگر URL رو تجزیه می‌کنه: https://example.com:443/blog?id=5#top

• https پروتکل، example.com دامنه (host)، 443 پورت، /blog مسیر، ?id=5 query، #top fragment

۲. DNS: دامنه ← IP ۳. اتصال TCP (و برای HTTPS: TLS handshake) ۴. ارسال HTTP request ۵. دریافت response (HTML) ۶. مرورگر HTML را parse می‌کنه، CSS/JS/تصویر رو می‌گیره و صفحه رو رندر می‌کنه (مرورگرها).

دامنه (Domain Name)

• اسم قابل‌حفظ به‌جای IP: blog.example.com
• بخش‌ها: TLD (.com, .ir, .dev) ← دامنه‌ی اصلی (example) ← ساب‌دامین (blog)
• دامنه رو از registrar (ثبت‌کننده) اجاره می‌کنی (سالانه).

DNS (Domain Name System)

دفترچه‌ی تلفن اینترنت: اسم دامنه رو به IP تبدیل می‌کنه.

مراحل جستجو: cache مرورگر ← cache سیستم‌عامل ← Recursive Resolver (ISP یا 1.1.1.1/8.8.8.8) ← Root ← TLD server ← Authoritative server.

dig example.com A +short       # گرفتن رکورد A
nslookup example.com

تغییر DNS به‌خاطر TTL و cache ممکنه از چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشه.

HTTP

پروتکل درخواست/پاسخ بین کلاینت و سرور. بدون حالت (stateless): هر درخواست مستقل از قبلیه (برای حفظ وضعیت: cookie، token).

درخواست

GET /api/users?limit=10 HTTP/1.1
Host: example.com
Accept: application/json
Authorization: Bearer <token>

پاسخ

HTTP/1.1 200 OK
Content-Type: application/json
Cache-Control: max-age=60

{"users": []}

متدها

کدهای وضعیت

هدرهای مهم

Content-Type, Accept, Authorization, Cookie / Set-Cookie, Cache-Control, ETag, Location, User-Agent, Origin, Access-Control-* (CORS).

نسخه‌ها

• HTTP/1.1: هر اتصال یک درخواست در لحظه.
• HTTP/2: multiplexing (چند درخواست روی یک اتصال)، فشرده‌سازی هدر.
• HTTP/3: روی QUIC (مبتنی بر UDP)، اتصال سریع‌تر و مقاوم‌تر.

HTTPS

HTTP + TLS = رمزنگاری، تأیید هویت سرور (گواهی SSL/TLS)، جلوگیری از دستکاری. امروز برای همه‌ی سایت‌ها لازمه (Let's Encrypt رایگانه). جزئیات امنیتی: امنیت وب.

Hosting

جایی که فایل‌ها و/یا کد سرور سایتت اجرا می‌شه.

برای فرانت‌اند اغلب: static hosting + CDN. بیشتر در استقرار.

تمرین

۱. با dig رکوردهای A و NS یک دامنه رو ببین. ۲. در DevTools ← Network یک سایت رو باز کن و متد، status و هدرهای یک درخواست رو بخون. ۳. توضیح بده تفاوت 401 و 403 چیه.